Reken af met schulden

Ongeveer 10 procent van de Nederlanders heeft te maken met problematische schulden, en nog eens 4 procent heeft een grote kans snel in een ernstige schuldsituatie te raken. Uit onderzoek blijkt dat schulden vaak het gevolg zijn van financieel wanbeheer, maar ook domme pech is een belangrijke oorzaak.

Veel Nederlanders denken dat het hen niet zal gebeuren – diep in de schulden raken. Toch blijkt uit een reeks van onderzoeken dat slecht beheer van het huishoudgeld en het niet aflossen van schulden tot grote problemen kunnen leiden. Problemen die in veel gevallen voorkomen hadden kunnen worden. Opvallend is dat gebrek aan inzicht in eigen inkomsten en uitgaven zowel bij laag als hoger opgeleide mensen voorkomt. Veel mensen weten simpelweg niet wat ze maandelijks netto te besteden hebben en leven op te grote voet. De andere meest voorkomende oorzaak van schulden is een plotselinge terugval in inkomsten. Hoewel in Nederland de laatste jaren als gevolg van de economische crisis flink wordt gespaard, heeft ongeveer 18 procent van de gezinnen slechts een buffer van één maandsalaris beschikbaar om een inkomensval het hoofd te bieden. Een erg kleine reserve, aangezien gezinnen die met een ww-uitkering te maken krijgen maandelijks gemiddeld 500 euro tekort komen.

Creditcards
Een ander fenomeen is dat Nederlanders hun kansen om schulden af te lossen nauwelijks benutten. Uit onderzoek door adviesorganen van de regering blijkt dat leningen lang blijven bestaan, ook in de tijden dat het gezinsinkomen goed is en er geen problemen zijn. Opvallend is dat leningen vaak langer lopen dan de afbetalers zelf denken. Meestal gaat het om doorlopende kredieten, creditcards en termijnbetalingen bij postorderbedrijven. Bij dit soort leningen kan het rentepercentage hoog oplopen. Er wordt dan veel rente betaald, maar nauwelijks afgelost. Als door werkloosheid of een echtscheiding het inkomen flink terugvalt, kunnen dergelijke leningen ineens zwaar op het budget drukken. Als gevolg daarvan kunnen snel weer nieuwe problemen ontstaan, zoals huur- of hypotheekschulden. En dan begint de ellende pas goed.

Kop in het zand
Het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) doet er alles aan om mensen bewust te maken van hun inkomsten en uitgaven. Bij problemen is het wegwerken van schulden de eerste stap om schoon schip te maken. De in Nederland door het televisieprogramma ‘Dragons Den’ bekend geworden zakenvrouw Annemarie van Gaal stelt in haar boeken onomwonden dat veel mensen ‘hun kop in het zand steken’. Voor onder meer het tv-programma ‘Een Dubbeltje op zijn Kant’ hielp ze gezinnen die met schulden kampen en geen uitweg meer zagen. Geen van die gezinnen wist hoe ze er financieel voorstonden. Het inzicht kwam er pas na het bijhouden van een kasboek. En juist dat inzicht is de springplank naar verbetering, zegt Van Gaal.

Wankele blijheid
Ook mensen die geen financiële problemen hebben maar wel met schulden leven moeten hun situatie onder ogen komen, vindt van Gaal. Misschien gaat het bij hen maand na maand goed, maar dat is in de woorden van Van Gaal ‘leven in wankele blijheid’. Ze wijst er op dat de gezinnen die zij hielp uit de problemen te komen bijna allemaal spullen op krediet kochten bij postorderbedrijven zoals Wehkamp, Otto en Neckerman. Langlopende schulden van 7 of 8.000 euro waren geen uitzondering. De rente kan zomaar 18% zijn, wat per maand al 100 euro bedraagt. Van Gaals boodschap is duidelijk: los dit soort schulden af voordat je in eventuele problemen komt.

Kasboek
Wie al diep in de narigheid zit moet de situatie onder ogen komen door nauwgezet in een kasboek bij te houden waar het geld aan opgaat. Pas dan komen de mogelijkheden om te bezuinigen aan het licht. Vaak is er sprake van overbodige verzekeringen en dure abonnementen. Soms zijn niet alle mogelijke toeslagen aangevraagd of kunnen bepaalde heffingen worden kwijtgescholden. Op de dagelijkse boodschappen kan vaak meer worden bespaard dan gedacht. Ook de inkomsten moeten goed in kaart worden gebracht, waarbij ook zaken als vakantiegeld en kinderbijslag niet vergeten mogen worden. Het inzicht in de inkomsten en de besparingen moet leiden tot een maandbedrag dat kan worden gebruikt om schulden af te lossen. Daar is meestal een langetermijnplanning voor nodig. Het Nibud helpt hierbij wegwijs te maken.

Schuldhulpverlening
Mensen die zo diep in de ellende zitten dat ze er zelf niet meer uitkomen, kunnen een beroep doen op de Wsnp, de schuldhulpverlening. Samen met specialisten kunnen bijvoorbeeld regelingen worden getroffen met schuldeisers. En soms moeten er harde keuzes worden gemaakt. Dan gaat bijvoorbeeld de auto de deur uit en zullen beide partners fulltime moeten gaan werken. Uiteindelijk is er altijd een uitweg naar een financieel vrij leven, heeft Van Gaal ervaren, hoe ellendig de situatie ook is.

Van onze redactie,
Jan Willem Wensink