Wat heeft u hier te zoeken? Jaap bracht een bezoek aan het gevangenismuseum

Bezoek aan Veenhuizen
Napoleon gaf in 1810 de eerste voorzet voor een gelijke berechting. Doordat hij een strafmaat omschreef voor een misdrijf (in 1886 werd in Nederland het Wetboek van strafrecht ingevoerd, en nu zijn er per jaar in Nederland nog ongeveer 9 miljoen misdrijven welke via dit Wetboek  worden berecht). Na het verlaten van Nederland door Napoleon in 1813 werd bij Koninklijk besluit van 1821 een vooruitgang geboekt voor gevangenen, maar het was niet te verhelpen die criminaliteit.  Schrijnende armoede aan het begin van de 19e eeuw maakte bedelaars en dieven van velen om te kunnen overleven.

      
De nooit gebruikte vrouwengevangenis             De hoofdingang

Het tweede gesticht
Tussen 1823 en 1825 werd dit gebouw/complex  (in care vorm) gebouwd door de Maatschappij van Weldadigheid, deze Maatschappij was opgericht door Generaal - Majoor  Johannes van den Bosch om iets te doen aan deze ellendige situatie van stinkende, bedelende en stelende armen. Maar de bevolking had weinig zin om op vrijwillige basis naar Drenthe te reizen. De stichting kwam ook veel duurder uit dan was verwacht en leed in korte tijd enorme verliezen. Maar vanaf 1823 deelde de Overheid mee in de (on)kosten, door wezen, bedelaars, vondelingen, armlastige gezinnen
en landlopers te dwingen om te worden opgenomen onder het motto: Wil men niet goedschiks, dan maar kwaadschiks! De maatschappij liet daarvoor 3 grote dwanggestichten bouwen in Veenhuizen.
 
Armoede is een gebrek aan arbeid
Veenhuizen werd onder het Ministerie van Justitie een officiële strafkolonie en een (af)gesloten dorp. Eigenlijk was het dorp een grote gevangenis, waar je niet zonder toestemming in of uit kon gaan. De toenmalige bewoners (verpleegden - men sprak/ spreekt hier niet over gevangenen) werden verplicht om hier een zelf voorzienende gemeenschap te maken, door het laten graven van kanalen, o.a. om de afgegraven turf te vervoeren naar elders. Ook kwamen de te verplegen mensen uit de lande per beurtschipper en trekschuit hier naar toe.  Eenmaal hier aangekomen moest men gaan werken
om ook een vak te leren als: smid of het bouwen van huizen (o.a. voor de bewakers en directie leden, een koren molen en kerken (bijna (?) alle verpleegden - ook al had je geen geloof - werd aangeraden om je als Katholiek in te laten schrijven, want die hadden meer feestdagen (lees vrije dagen dan Protestanten) een spinnerij waar de vrouwen moesten spinnen en naaien en voorraadschuren, een bakkerij en een eigen slachthuis en later ook nog een eigen elektriciteits centrale. Huizen werden voorzien van stichtelijke teksten als: WERK EN BID (hier moest men eerst werken om dan pas te kunnen en mogen bidden), en RUST ROEST.
 
   
Bewakerswoningen                                                Woning van de directeur (het Witte Huis)

Hiërarchie onder het personeel       
Voor bewakers werden kleinere huizen/woningen gebouwd, maar als er een bevordering had plaats gevonden, dan werd een huis van een ander soort BLINDEN (raam luiken buiten) aangebracht zodat je dan niet hoefde te verhuizen. Het hogere personeel ging naar een vrijstaande woning maar de directie en/of directeur kreeg een wit geschilderde woning (klein Soestdijk) met een rode beuk in de achtertuin hetgeen was om een bepaalde status uit te stralen. Maar indien men weg ging als medewerker van dit bedrijf of met pensioen, dan werd je verplicht om Veenhuizen te verlaten! 
 
De rode pannen
Hier werden verpleegden niet graag naar toe gestuurd. Maar als men totaal onhandelbaar bleek te zijn, was dit de(?) oplossing om eventueel tot inkeer te komen, een dwangbuis of vastgeketend met riemen (wel naakt) op een bed in desnoods de isoleer cel met 24 uur brandende verlichting (om je geestelijk te ondermijnen) en bewaking en dan werden de meesten wel murw. Later is hier een gebouw met cellen neergezet waar o.a. Marco Bakker en de tekenaar van Joop Klepzeiker en
vele andere bekende Nederlanders met een drankovertreding hier tijdelijk werden gehuisvest. Tot voor 3 jaar is/was deze gevangenis hier voor dit doel nog in gebruik gebleven. Overdag moest men werken in de bossen rond het dorp, dan werden de verpleegden om 17 uur achter de (af)gesloten deuren gezet en die werden de volgend morgen om half acht weer geopend  voor douchen en ontbijt om erna weer naar de werkplek te worden weg gebracht.  Achter dit gebouw is een nieuw cellen complex neer gezet zoals bij Schiphol stond, vooral ten behoeve van de Marechaussee. Maar ook dit complex is nooit in gebruik genomen omdat het op de zelfde manier en systeem was gebouwd als het voorbeeld bij Schiphol maar hier dan ook net zo brandgevaarlijk was.

     
De Rode pannen                                                      De ingang naar de Rode pannen

     
Cel                                                                             Cellencomplex

Het uiteindelijke museum bezoek
Na de rondleiding door een vriendelijke gids in  het complex "de rode pannen",  zijn wij het eigenlijke Museum ingetrokken. Het halve gebouw is daartoe ingericht om te laten zien hoe men vroeger met verpleegden omging. Daar kwamen we dingen (apparaten) tegen die echt niet prettig waren met onder andere ‘stempels’ om je te brandmerken (kon men eventueel later zien of je hier al eerder was geweest) of een ‘broekstok’ deze stok werd dan rond de middel vast gezet met een slot en dan door je broekspijp naar je enkel om daar te worden vast geketend. Of een houten blok in een ijzeren band werd aan de enkel geketend, zodat je net als met de broekstok geen mogelijkheid had om hard te lopen, of het dwangbuis een zeer stevige jas met riemen als sluiting en met te lange mouwen waar aan het eind een touw aan was bevestigd welke op je rug werd vastgeknoopt. Wat denk je van een dik stuk touw over de schouders met stalen banden op de borst vast gezet met aan ieder einde een steen of beton blok van een kleine 20 kilo. En natuurlijk de diverse pijnbanken waar je op werd vast gebonden en men dan op 8 plaatsen verdeeld over je 2 armen en benen je botjes ging breken door middel van slaan, en op een andere pijnbank werd je om je keel o.a. vast gebonden zo ook je voeten en dan werd je stukje bij beetje opgerekt, hetgeen ook niet als prettig werd ervaren.

    
De 'oprek' pijnbank                                                Blok steen aan je been

De boevenbus
We hebben een rondrit gemaakt door Veenhuizen op de bewakers stoelen (waren veel luxer) in de boevenbus. Langs de vele woningen en boerderijen (waar ook verpleegden werden te werk gesteld) en andere complexen met o.a. de nooit in gebruik genomen vrouwen gevangenis (ik weet niet waarom niet) (het kost ons als belasting betaler heel wat en dan werd er soms (?) een gebouw of complex neer gezet wat nooit werd gebruikt voor dit doel) - Wel hoorden we van onze bus gids waarom vrouwen nooit werden opgehangen zoals de mannen wel overkwam, maar hun
dood moesten zien vinden op de brandstapel: n.l. er bestond in die tijd nog geen ondergoed (denk ook maar aan de Schotten) dus een vrouw was onder haar rok naakt, en om te voorkomen dat omstanders zich hieraan konden verlustigen werd zij niet gehangen (voor de persoon in kwestie leek mij de brandstapel erger en langer duren dan de galg). Op/in een complex zitten (?) nu nog steeds o.a. de uitgeprocedeerde en staten lozen met een diversiteit van 60 Nationaliteiten.

   
De boevenbus                                                        Opvangen van bolletjeslikkers

De begraafplaats herbergt nu een 3000 naamloze graven. Als de nabestaanden of familie de wens te kennen gaven dat zij niets meer met de overledene te maken wilden hebben,  (anders moest men voor de begrafenis betalen) dan draaide dus de gemeenschap hier voor op en dan moest dat weer zo goedkoop mogelijk gebeuren. Dus dan moesten de mede verpleegden een graf delven en het vervoer per paard en wagen doen en men werd dan zonder kist in het graf gelegd.  De mensen werken hier nu nog voor bedrijven en bouwmarkten, want een Gamma en Praxis laten hier in Veenhuizen de houten hekken en schuttingen maken al dan niet (op maat) op bestelling.
 
Het was een volle dag
Na de rondrit terug het museum in, om te eindigen in het restaurant waar we lekker hebben genoten van een kop soep, waarna we het museum. Overladen met veel gegevens en indrukken die ons nu een totaal ander beeld geven over het gevangenis wezen/bedrijf hebben opgeleverd. We hebben beiden een boek gekocht in de shop, waar nog veel meer instaat over het wel en wee van VEENHUIZEN en hun bewoners/verpleegden.     

Uw  RR  Jaap

• Misbruik melden