Aan de Zaanse Schans: het Nederlands uurwerk museum

Het weer was fris met aardig wat wind en af en toe een bui. Dit alles weerhield m'n broer en mij er niet van om samen eens naar het Nederlands Uurwerk Museum te gaan aan de Zaanse schans in Zaandam. De weersomstandigheden zullen er wel debet aan zijn dat er slechts één bezoeker voor ons  was.  Het tentoongestelde zijn allen klokken en/of carillons van Nederlandse herkomst.  Bij binnenkomst trekt de automatische regulateur voor ons de eerste aandacht (foto linksonder). Deze regulateur van Alexander Kaiser heeft een wijzerplaat verdeeld in 24 uren met een rustende ankergang en een compensatie slinger, gemaakt in het jaar 1845.
 
De Haagse klok
Een klok welke een echt Nederlands uurwerk heeft (foto linksmidden), welke is ontstaan nadat Christiaan Huygens in 1656 het slinger uurwerk had uitgevonden.
 
                        

De Zaanse klok
Deze bijzondere klok (foto rechtsboven) heeft geen gewichten maar wordt door z'n eigen gewicht dat langzaam langs de heugels (tandbaan) naar onderen zakt aangedreven.  Het mannetje op de klok slaat met zijn rechter arm op de grote bel om de hele uren aan te geven en met zijn linker arm op de kleine bel voor de halve uren waarbij ook steeds het hoofd draait. De klok is gebouwd in 1670. 
 
In het voorhuis
De tijd is ook nauwlettend verbonden met de zeis, op diverse tijdmeters komt dit stuk gereedschap naar voren eventueel als beeldje op de klok, want de man met de zeis maakt een einde aan het leven. Bijpassende spreuk: WIENS TIJD GEWORDEN IS ALS EEUWIGHEID EN EEUWIGHEID ALS TIJD, HIJ IS BEVRIJD VAN ALLE STRIJD. 
Op foto zien we links de Noord-Brabantse "POFFERKLOK" uit de 2e kwart van de 19e eeuw. De vorm van de kap laat een Brabantyse muts of poffer zien, bijzonder op de wijzerplaat is dat het cijfer 4 (normaal wordt die op uurwerken zo neer gezet: IIII) maar hier als nieuw op een wijzerplaat als IV. Er naast hangt een Friese stoel klok met een lange slinger uit ca 1800.  Dit model is een kruising tussen een Friese staartklok en een stoelklok. 

Friese stoelklok van ca 1780 zogenaamd 'schippertje', deze klokken waren klein omdat ze gebruikt werden op de binnenvaart schepen de korte slinger is vast verbonden aan de spillegang, hierdoor liep de klok altijd op tijd ook al slingerde het schip op de golven.
                     
Amsterdamse wandklok
Dit is een der vroegste en bekende Hollandse huis uurwerken met een speelwerk.  Dit uurwerk slaat ieder kwartier en dan speelt het carillon met z'n 12 bellen een melodie. Dit uurwerk had nog geen kettingwielen en loopwerk maar maakte nog gebruik van touw zoals vele anderen in die tijd.

Waag en balans wiel
Eind van de 13e eeuw ontstonden de 1e mechanische uurwerken welke werden gebruikt in kerken en kloosters. Deze uurwerken waren voorzien van alleen een uren wijzer en naar gelang het seizoen konden de uren langer of korter worden gemaakt door de gewichtjes te verhangen op de gangregelaar bovenop het uurwerk. 

 
Vroedvrouwenklok
Olielamp in gebruik als tijdmeter, door de geetste maatbalkjes op het reservoir om de tijd te meten tijdens een nachtelijke bevallingen, sommige vroedvrouwen plaatsten de lamp op een tochtig plekje zodat de olie sneller verbrande en dat scheelde weer
 
In een thee-huis(je)
Dit is een klein ambachtelijk prieel naast het uurwerk museum waar TIN wordt gegoten en verkocht. Momenteel worden hier alleen lepeltjes gegoten, de grotere voorwerpen en het polijsten doet hij of zijn dochter thuis. Tin smelt bij 200 graden Celcius maar deze man werkt liever met de tin op een temperatuur van 300 graden Celcius.  Buiten kwam ik de fam. Flos tegen waarmee we 5 jaar geleden mee op vakantie waren in Schotland.

                        
 
Winkel van Albert Heyn
Naast het klokken museum is de winkel van de nu bekendste en grootste grootgrutter.  Eenmaal in de ouderwetse winkel vallen 2 dingen op: fotograferen toegestaan maar er mag geen gebruik worden gemaakt van de flitser,  het 2e wat opvalt is de tekst: HEBT MET ONZE OUDE SPULLEN MEEDEDOGEN,  EN KIJK DAAROM NIET MET UW HANDEN MAAR MET UW OGEN. Verder heb ik het idee dat er in Grootmoeders Tijd museum meer te zien is dan hier.  
 
Specerijen molen
Hier wordt nog o.a. mosterd zaad op de ouderwetse manier door rollende molenstenen geplet tot de mosterd ontstaat, ook de muskaatnoot komt hier aan de beurt en de geelwortel - kaneel - karwijzaad - koriander  - Laos - Piment en saffraan.
 
Via een Amerikaans fastfood zaak zijn we weer huiswaarts gekeerd, en met genoegen gedaan door uw RR Jaap.

Voor de liefhebbers, nog enkele prachtige foto's van de Zaanse Schans:

• Misbruik melden