Vergane glorie

Dienstmeisje, een uitgestorven woord. Bestaat ze nog? Waarschijnlijk niet. Want welke vader en moeder stuurt haar kind nog op pad om zich te laten afbeulen in een huishouden van adel of gegoede burgerij? Alhoewel gegoede burgerij in deze tijd ook wat komisch klinkt. De gegoede burgerij had het voordeel dat ze nog weleens wat toegeworpen kreeg, zoals een erfenis van vader of moeder. Of van een suikeroom of tante. Hun kapitaal groeide vanzelf. Genoeg centjes om een dienstbode in huis te nemen. En de notarissen die de nalatenschappen afwikkelden, hadden vaak ook wel zo'n meisje in huis. Evenals de andere notabelen, zoals bijvoorbeeld een dokter, een officier of advocaat.

Toen ik nog een jong kind was, hadden wij zelfs meerdere dienstmeisjes in huis. Deze zin impliceert dat ik wel uit een heel rijk gezin moet komen. Mijn ouders hadden het niet arm, maar het woord rijk is rijkelijk overdreven. Aan vakanties deden mijn ouders niet. Maar een zomerlogeerpartij bij een lieve tante was wel een van de mogelijkheden. En daarom was het ook niet zo vreemd dat ook wij wat neefjes en nichtjes, in een tent, op het erf lieten slapen. Gratis eten en drinken bij tante An. En soms konden ze een centje bijverdienen bij mijn vader, als ze een paar daagjes in de bollen hielpen.

De dienstmeisjes in ons huis boenden de gang, de wc, maakten de slaapkamers schoon. Leegden de po's en poetsten schoenen glimmend, die voor de slaapkamerdeuren stonden. Ook joegen ze het stof met een mattenklopper uit de traplopers. Deze dames zorgden voor een opgepoetst huis. Wat een tijd. En ik herinner het me nog als de dag van gisteren. Soms liep je met een van de meisjes mee naar boven en maakte je een praatje. Liepen we naar het balkon en bewonderden we de bloemrijke weilanden en het onder ons gelegen dorp De Koog. Een idyllisch plaatje. Buiten fluisterde de stilte. Slechts de zee ruisde. De rest viel niet op.

Een van de dienstbodes van toen kwam ik een aantal jaren later, bij toeval, nog eens tegen. Ik dacht dat ze vele jaren ouder was, maar het bleek dat ze slechts een paar jaar verschilde van mij. En nu droeg ze ook gewone kleren. Niet meer in het zwart gekleed met een wit schortje voor en degelijke schoenen. We haalden herinneringen op hoe geweldig die tijd niet was. Zowel voor haar als mij. Want ze was dan wel een dienstbode geweest, maar niet een van omstreeks de eeuwwisseling. In die tijd werden ze veel meer uitgebuit en maakten ze lange dagen. Zo was het echter niet bij ons thuis. Bij ons was het juist een gezellige boel. En ze sliepen niet in huis, maar tegenover ons, in een pension. Niet alleen dienden ze bij ons, maar ook nog eens daar. De dames sleepten met bladen vol terrines soep en ander eten en plaatsten het voor de neus van de aanwezige gasten. De restjes brachten ze nog wel eens aan de overkant: mijn ouderlijk huis. "Willen jullie nog soep?" riep een van de dienstbodes dan. En voordat ze het antwoord afwachtte, had ze de weg al overgestoken en de soep of een overgebleven toetje, in de keuken gezet.

Ach, ze was net zo thuis bij ons als in het pension waar ze werkte. En dat gold voor alle dienstbodes. Mijn ouders hadden dus dependance. Ook zo'n ouderwets woord. En ze hadden televisie. En daarom was het altijd gezellig. Want hadden ze bij ons schoongemaakt en de gasten bediend, dan kwamen ze bij ons om de koffie. Iedere avond, met z'n allen aan tafel tv kijken. Er werd wat afgekletst. Altijd dolle pret. Niets geen standsverschil. Ben je gek? Iedereen werkte toch voor z'n centen, en iedereen op z'n eigen manier.

Een goede maand terug is ze overleden. Met haar en de andere dienstbodes van weleer is er een tijdperk afgesloten. De Koog is van een lief dorp verandert in een voor mij vreemd gedrocht. Het ouderlijk huis is afgebroken, de weilanden zijn bevolkt en de stilte is lawaaierig geworden. Waar blijft de tijd toch.