Een levensles

De gesloten deur gaat open en we lopen naar binnen. "Hé, Marja. Hoe is het met jou?" Terwijl de vrouw deze woorden uitspreekt, strijkt ze even met haar hand over de piekerige haren van het meisje. Ik zie ze niet, want mijn ogen focussen zich op haar tong. Een dikke lap vlees hangt naar buiten. Tien cm, schat ik en ik griezel. Minuten later zie ik pas haar lachende gezicht.  Ze observeert me, zoals ik haar observeer. Ze is duidelijk in haar sas met de nieuwkomer, want ze pakt mijn hand en laat me vol trots haar speelgoed zien.

Ze praat, maar ik versta haar gemompel niet. Ze raakt niet ontmoedigd en neemt me mee naar de andere bewoners in de huiskamer. In een hoek, schommelt een magere uitziende jongen, in een stevige houten stoel. Dikke kettingen hangen aan het plafond. Hij lijkt me niet op te merken en gaat door met wiegen en brommen.  Monotone klanken vullen de ruimte. Op de vensterbank zit een meisje naar buiten te staren, in het niets. Ook zij reageert niet.

Dan zie ik Fennie staan. Ik ken haar slechts van een foto. Overigens geldt dit voor de meeste mensen die contact met haar moeder hebben. Ze speelt met een straal water. Haar ogen flitsen even op en neer als ze haar moeder aan ziet komen lopen. Een korte blik van herkenning. Dan gaat ze weer verder. Kleine handjes proberen het stromende water te onderbreken. Al haar ledematen zijn slecht ontwikkeld en ze heeft een klein hoofdje. Twee bossige donkere wenkbrauwen lopen in elkaar over. Het enige sprekende in een voor mij eng, niet alledaags gezicht. Fennie opent haar mond om wat water op te vangen. Terwijl ze dat doet, zie ik een stel puntige tanden. Het lijkt of ik midden in een film van Fellini zit. Fellini, de Italiaanse filmregisseur, die vaak extravagante personages opvoerde, in een fictief decor. Echter deze bewoners spelen geen rol, zij zijn zichzelf.

Twintig minuten later zijn we thuis. Fennie loopt aan de hand van haar moeder mee naar binnen. "Fennie meisje, kom maar." Liefdevol ontfermt de vrouw zich over haar kind. Een jongedame van twintig. Kind blijf je, vooral als je gehandicapt bent. Een roerige middag volgt. Een fractie van een seconde niet goed opletten en de kopjes kletteren op de grond. "Ga, jij maar even op schoot zitten," zegt de vrouw. Ze neemt haar dochter aan haar hand en loopt mijn richting op. Onhandig gaat ze zitten. Beduusd sla ik mijn armen om haar middel. Het spel gaat beginnen. Heen en weer, heen en weer. Het frêle lijfje dreunt tegen me aan.  Er komt geen eind aan. Leuk vind ik het niet. En dan gebeurt het. Even let ik niet op. Haar harde schedel slaat achterover, midden in mijn gezicht. Diezelfde middag beland ik bij de dokter omdat mijn lens achter één van mijn ogen is geschoven. Fennie, een jonge vrouw, met gebruiksaanwijzing, heeft me voor een paar dagen ook nog hoofdpijn bezorgd.

Om de zoveel weken belt Fennie's moeder op. "Kom je weer?" vraagt ze hoopvol. "Zaterdag, schikt me beter." "Liever zondag."  Ik begrijp de hint, maar laat het niet merken. Wederom trap ik er in? Op zondagen haalt ze haar dochter uit het zorgcentrum op. Met mij erbij heeft ze nog enigszins tijd voor haarzelf. En dat beseft ze maar al te goed. Ze heeft het al moeilijk genoeg, weet ik, want wie zit te wachten op een gehandicapt kind? Moet ik haar dan ook nog teleurstellen? Liever niet. Ik blijk slechts de enige te zijn die de moeite neemt om met haar mee te gaan, naar het zorgcentrum. Een gehandicapt kind is voor anderen slechts ongemak, lijkt het. "Niemand van de familie," zegt ze, "die mijn dochter een kaartje stuurt. Niemand die ooit aan mij vraagt hoe het met mijn dochter is. Niemand die aan haar verjaardag denkt. Niemand die haar opzoekt. Bestaat Fennie eigenlijk wel voor een ander?" Tranen schieten in haar ogen. Verdriet op verdriet.

Fennie, ging pas op tienerleeftijd naar een zorgcentrum. Eerder mocht niet, van moeder. Een moeder die vocht als een leeuwin, vocht voor haar kind en vocht tegen het onbegrip. En vooral vocht ze tegen de pijn. De altijd aanwezige stress, zoals voortdurend op je qui vive zijn, sloopte het lichaam van de vrouw. Alles deed haar pijn, zowel lichamelijk als geestelijk.

"Mag ik je wat vragen?" begon ik aarzelend op een dag. "Heeft Fennie wel een leven? Ze verwondt zichzelf, zit opgesloten in zichzelf. Ze heeft het verstand van een baby. Wat functioneert nog? Dat moet toch vreselijk zijn voor zo'n kind?" Ik kon het niet laten om deze vragen te stellen. Ik koos mijn woorden met zorg en bovendien was ik voor haar geen vreemde meer. "Is ze niet beter af..." "Om dood te zijn?"  "Nou ja," zei ik voorzichtig. "Ik weet het ook niet. Jij bent haar moeder..." Gelukkig bleef ze rustig en viel ze me niet aan.

"Nee," zei ze slechts. "Nee." Daarna spraken we er niet meer over. En ik bleef meegaan om haar kind op te halen. Zo leerde ik Fennie en de andere bewoners beter kennen. Zelfs aan de lange tong van Marja, die met een boog naar buiten hing, begon ik te wennen. Ook ik gaf haar - af en toe - een aai over haar bol. Als dank bleef ze dan achter me aanhobbelen, en wachtte voor meer. Ook met de andere bewoners bouwde ik een band op. Het ongewone werd heel gewoon.

Fennie liet me haar wereld zien, leerde me om te gaan met zwaar gehandicapten. En ik bemerkte de lach op haar gezicht die breder werd als haar grote zus haar begroette. De zus die altijd op de tweede plaats kwam. Fennie's  gebrom, wat leek op de monotone klanken van de schommelende jongen, wende op den duur. De zelfverwonding, de zere billen als de luiers weer eens niet op tijd verschoond werden, wenden voor haar moeder echter nooit.

Fennie is er niet meer, Fennie die dol was op water. Leidde het water haar misschien af van de ongemakken die haar lichaam teisterden? In een onbewaakt ogenblik, toen de leiding koffie zat te drinken, stapte ze in bad. Ze wilde spelen met het water en draaide de kraan open. De verkeerde.  Het stromende hete water smoorde haar kreten. De dood volgde na enkele weken.

Geen zondagse bezoekjes meer, geen Fennie meer op mijn schoot. Maar Fennie, jij leerde mij een levensles. Nu weet ik wel beter, want  ook een zwaar gehandicapte, is een waardevol mens. Meisje, bedankt!